حسن حسن زاده آملى

27

نصوص الحكم بر فصوص الحكم (فارسى)

وجود واجب ، و ديگر اثبات اين كه واجب تعالى انيت محض يعنى وجود صرف است . قوله : الامور التى قبلنا . . . شيخ رئيس در فصل 17 نمط دوم اشارات گويد : الاجسام التى قبلنا نجد فيها قوى مهيأة نحو الفعل . . . و خواجه محقق نصيرالدين طوسى در شرح آن گويد : فقوله الاجسام التى قبلنا اى العنصريات ، ولى در اين كتاب اعم از اين معنى اشارات است چنان كه از اجسام و امور پيدا است ، و قواى مهيأه نحو فعل گويا است . تقييد به قبلنا شايد از اين جهت باشد كه مانند مشاء در سير تكاملى تعليم و تعلم از محسوسات كه اليف بشرند و آدمى ب‌دانها آشنايى دارد آغاز تا جسته جسته بنفس رسند و سپس از نفس كه باب اعظم اقليم ملكوتست به ماوراى طبيعت منتهى شوند . و يا ناظر بدين نكته عليا باشد كه نفس و ما فوق آن انيات صرفه و وجودات محضه اند كه هر چند كل ممكن زوج تركيبى با تعمل و اعتبار عقلى بر آنها صادق است و لكن احكام وجود بر آنها غالب است و فرد على الاطلاق فقط حق تعالى است . سؤال در تكثر عقول و جواب آن و بنابراين وجه ، سؤالى مهم و ثقيل پيش مى آيد كه عالم ما قبل طبيعت عارى از ماده و احكام آنست و ماده موجب تغير و كثرت است پس تعدد مرسلات نوريه و كثرت عقول مفارقه طولى و عرضى چگونه متصور است ؟ جواب اين سؤال شريف را در نكته 534 هزار و يك نكته بر موازين و اصول حكمت متعاليه بطور مستوفى عنوان كرده ام بدانجا رجوع شود و شايد در همين كتاب هم بمناسبت روى آوردن بحث بازگو كنم .